أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

72

قانون ( فارسى )

مردم اهل سرزمينهاى گرمسير باشد و عادت به خوردن آب سرد نكرده باشد ؛ كه اين مردمان گرمسيرى بسيار زود پير مىشوند و از آب سرد خوردن به سكسكه مبتلا مىگردند . بيمار لاغر مردنى نيز اگر تب‌دار باشد و آب سرد بخورد بهره نمىبيند و بلكه برايش زيان دارد . اما اگر مادهء به وجودآورندهء تب خلط گرم مزاج يا خلط غليظ پرمايه باشد و به پختگى رسيده باشد ، بدن بيمار باليده و پرگوشت باشد ، حرارت غريزى زياد باشد ، نيروى جسمانى بر مرام باشد ، خللى در اندرون نداشته باشد ، مزاج اصلى و سرشتى آن سرد نباشد ، عادت به آب سرد خوردن داشته باشد و بلكه عادت داشته باشد كه آب بسيار سرد بخورد ، در اين حالات آب سرد و زياد خوردن براى تب‌دار از هر چيز ديگرى بهتر است . بسيار اتفاق مىافتد كه تب‌دار از اثر آب سرد خوردن مادهء بيمارى را از بالا با قى كرده و يا از پايين همراه مدفوع بيرون مىدهد . يا از اثر آب سرد خوردن ماده تحليل مىرود و همراه ادرار يا عرق از بدن جدا مىشود و يا ماده هر چهار راه خروجى را در پيش مىگيرد . يعنى همراه قى ، مدفوع ، عرق و همراه ادرار بيرون مىريزد . اگر طبيب معالج تب‌دار آب سرد زياد به بيمار بدهد آب آن اندازه زياد باشد كه از اثر خوردنش رنگ بيمار مايل به سبز گردد و به لرزه درآيد ، حتى اگر آبى كه طبيب به بيمار مىخوراند يك من و نيم يعنى چهار كيلو و نيم باشد ، باز هيچ مانعى ندارد و بلكه بسيار خوب است ؛ زيرا ممكن است از اثر اين همه آب خوردن تب صفرائى به تب بلغمى تبديل شود و كار معالجه‌اش آسان‌تر گردد . ممكن است آب خوردن طبيعت را نيرو بخشد و طبيعت مادهء خلط سبب تب را از راه عرق و ادرار و مدفوع به خارج بفرستد و بيمار از تب شفا يابد . اگر ديدى كه نقاطى در بدن بيمار ورم كرده است و بيم آن مىرفت كه بيمار از حرارت زياد و از تشنگى آسيب بيند و در نتيجه بدنش پژمرده شود ، بيمار را از آب سرد خوردن بازمدار ! ممكن است كه از آب سرد خوردن بيمار ، ورم افزايش يابد و يا ورم بيشتر از رسا شدن سرپيچى كند . اما بايد بدانى كه اين زيانها از اثر آب خوردن كمتر از فوايدى است كه از آب خوردن نصيب بيمار مىشود ؛ كه پژمريدن بدن بيمار بدتر از افزايش ورم يا نارسا شدن ورم است . اگر درحالىكه تب‌دار ، ورمى در اندامان دارد به جاى آب ، اسكنجبين بخورد ممكن است از زيانى كه آب براى ورم دارد جلوگيرى شود . اسكنجبين تشنگى را فرومىنشاند ، خلط را پاره‌پاره مىكند و با مدفوع اسهالى بيرون مىدهد . ولى زيانى براى ورم نيز دارد كه در هر حال كمتر از زيان آب براى ورم است . اسكنجبين مادهء خلط را برهم جمع نمىكند و سفت نمىسازد . گلاب قند كه با آب زياد مخلوط باشد نيز در اين حالت از آب بهتر است و كار اسكنجبين را مىكند . در حالاتى كه ممنوع است آب سرد به بيمار بدهى ، تشنگى بيمار را با گلاب قند مخلوط با آب فرو نشان !